Themabijeenkomst Duurzaam & Groen

Duurzaamheid is een feestje, maar nog niet voor iedereen

Op de thema-avond over Duurzaam & Groen kwam een scala aan onderwerpen voorbij. Van fijnstof,  geluidsoverlast en meer groen in de stad tot de lastige transitie van fossiele naar duurzame energiebronnen en het circulair maken van de economie. Bij het ene onderwerp werden veel zorgen geuit en bij andere onderwerpen kwamen allerlei creatieve ideeën bovendrijven. Wethouders Sanna Munnikendam, Gerard Slegers, Hans Krieger en Rita Noordzij luisterden aandachtig naar alle input.

Als wethouder van onder meer duurzaamheid gaf Sanna Munnikendam de aftrap van de avond. Het verduurzamen van de samenleving vergelijkt ze met kralen rijgen: Je moet klein beginnen en van daaruit verder bouwen. Als voorbeeld noemde ze het warmtenet. “We beginnen nu met de aanleg van en warmtenet voor de gestapelde bouw. Daarna kunnen we dat uitbreiden naar andere gebouwen en bij voldoende massa kunnen we kijken naar andere warmtebronnen dan biomassa, zoals geothermie.”
Waar het om ging in haar verhaal was dat we niet op elkaar moeten wachten, maar aan de slag moeten. Dan komt de versnelling vanzelf.

Hans Krieger legde in zijn introductie de link met de Omgevingswet, waarin alle onderwerpen bij elkaar komen, zoals de samenhang tussen woningbouw en duurzaamheid. Gerard Slegers ging in op het belang van openbaar groen in de stad. “Je wilt gewoon de deur uit lopen en een rondje kunnen rennen door de stad.”  
Rita Noordzij noemde als voorbeeld van laagdrempelige verduurzaming de Rosmolenbuurt waar bewoners zelf het initiatief namen tot vergroening door geveltuintjes aan te leggen.

Aan drie volle thematafels werd verder gepraat over energietransitie/circulaire economie, milieu en klimaatadaptatie.

Energietransitie en circulaire economie

Bewoner Peter Goldstein stond te popelen om zijn ervaringen met het verduurzamen van zijn eigen woning te delen. Hij wilde ook graag een aantal aannames ter discussie stellen, zoals de vermeende fijnstofuitstoot van pellet-kachels. Ook zette hij vraagtekens bij de duurzaamheid van warmtenetten, die de gemeente nu gepland heeft. Er is volgens hem sprake van veel warmteverlies. “Je kunt warmte beter lokaal opwekken”, zo stelde hij en daarmee kwam hij weer terug op de pellet-kachel. Hij zag hier bovendien kansen voor de vele houtzaagmolens in Zaanstad. “Ik zie daar overal houtsnippers en het verbaast me dat ze nog niet op het idee gekomen zijn om daar een pellet-machine aan te koppelen. Daarmee heb je een lokaal geproduceerde warmtebron.”

Femke Nagel van Platform aan de Zaan hield een pleidooi om meer zichtbaar te maken wat er allemaal al gebeurt op het gebied van zonnepanelen en circulaire economie. Als voorbeeld noemde ze de duurzame huizenroute die in november gepland staat. Inderdaad bleek dit initiatief nog redelijk onbekend. Frank Kessels van Duurzaan haakte daarop in en voegde toe dat zichtbaar maken alleen niet genoeg is. “Het moet ook duidelijk zijn welke handvatten vanuit de gemeente geboden worden voor mensen die willen verduurzamen. En laten we vooral niet vergeten dat duurzaamheid ook een feestje is.”

Sanna Munnikendam vond dat een terechte opmerking. “Mijn feestje was gisteren, toen we een samenwerkingsovereenkomst voor het warmtenet hebben getekend”, zo stelde zij. Ze maakte nog wel een kanttekening bij het feestje: “Ik ontmoet ook veel mensen met twijfels. Iedereen moet mee kunnen doen.” Ook hier geldt; klein beginnen. Bijvoorbeeld met een warmtescan en isolatie.

Aan tafel werd ook gevraagd om meer duidelijkheid over het toekomstperspectief, bijvoorbeeld wanneer er waar warmtenetten worden aangelegd. Dan kun je daar als particulier rekening mee houden.

Peter Goldstein opperde het idee om van energieopwekking een wedstrijd te maken. “Er bestaat een app waarmee je als team de competitie aangaat met andere teams. “Stel je voor dat we als Zaanstad de competitie aangaan met andere gemeenten om te zien wie de meeste energie opwekt!”

Van energietransitie ging het gesprek over op circulaire economie. Sanna Munnikendam vertelde dat de gemeente wil stimuleren dat bedrijven zich hier vestigen die van verduurzaming ook een feestje willen maken. Soms zijn er echter nog perverse regels die dat feestje dwarsbomen. Ze noemde het voorbeeld van Forbo dat cacaodoppen gebruikt in zijn vloeren. Cargill, het bedrijf dat ernaast zit, heeft cacaodoppen als afvalproduct, maar mag deze niet doorsluizen naar Forbo, omdat het afval is. Daar wilde ze iets aan doen.

Tot slot kwam nog een hardnekkig verhaal ter tafel over HVC dat gescheiden afval weer op één hoop zou gooien en zou verbranden. Dit soort verhalen draagt niet bij aan de bereidheid van inwoners om afval te scheiden, werd gezegd. Volgens Sanna Munnikendam is dit verhaal “pertinent niet waar”.

Milieu: fijnstof en geluidsoverlast

Aan de milieutafel ging het gesprek vooral over fijnstof en de geluidsoverlast van Schiphol.

Hans Krieger benadrukte dat de hoeveelheid fijnstof in Zaanstad de afgelopen jaren een constante lichte daling laat zien. Menno de Haas van ROSA maakte kritische kanttekeningen. Hij wees erop dat er maar weinig meetpunten zijn en dat deze juist niet op de plekken staan waar naar verwachting de concentratie fijnstof het hoogst is.

Ook werd erop gewezen dat de grotere bevoegdheid die de gemeente met de nieuwe Omgevingswet krijgt om de normen op te rekken ook een grotere verantwoordelijkheid met zich meebrengt. Deze boodschap werd heel duidelijk aan Hans Krieger meegegeven.

Voor wat betreft de geluidsoverlast van Schiphol, waar met name Assendelft veel last van heeft, zegde Hans Krieger toe zich hiervoor maximaal in te zetten in de overleggen die daarover in de regio zijn.

Klimaatadaptatie

De tafel van klimaatadaptatie was druk bezocht. Communicatieadviseur Daniëlle Schouten vertelde over de succesvolle actie ‘Tegel eruit, plantje erin’. Zo’n 900 gezinnen hadden gebruik gemaakt van het aanbod voor een gratis plantje als ze een tegel in hun tuin eruit zouden halen. Maar nog belangrijker was volgens Daniëlle de impact die de actie op social media had met ruim duizend reacties op Facebook. “Dat draagt bij aan de bewustwording dat we als stad voorbereid moeten zijn op extreme regen en hitte.”

Het probleem is met deze actie niet opgelost, want nog steeds zijn er in sommige wijken overwegend tuinen met tegels, zo werd opgemerkt. Als oplossing kwam het idee om bij nieuwbouwprojecten helemaal geen tuinen meer aan te leggen en veel meer te investeren in openbaar groen dat de bewoners gezamenlijk beheren.

Mevrouw Gunes wees erop dat heel veel mensen helemaal niets weten van groenadaptatie. “Ze hebben het idee dat de overheid het beheer van openbaar groen wel regelt en beseffen niet dat ze zelf mee kunnen doen.” Als oplossingen voor dit probleem werd gezegd dat er meer informatie moet komen en niet alleen online. Ook folders en misschien wel een tijdelijke fysieke plek in de wijk, waar mensen informatie kunnen krijgen en cursussen kunnen volgens over groenonderhoud. Ook werd gepleit voor meer informatie op scholen. Jong geleerd is immers oud gedaan.

Wethouder Gerard Slegers wilde graag nog praten over het verduurzamen van bedrijventerreinen. Hij vertelde dat twee derde van de ondernemers op het bedrijventerrein Molletjesveer meedoet aan gezamenlijke zonnepanelen op de daken. Slegers ziet ook mogelijkheden voor meer gezamenlijk groen en vindt dat ze dit ook zelf moeten organiseren.

Dit idee werd omarmd, want veel mensen aan tafel vinden dat bedrijven best iets terug mogen geven aan de maatschappij.

Mevrouw Stache merkte op dat bomen geen luxe zijn, maar economische waarde hebben. “Bomen koelen de stad en vangen overtollig water op. Als je dat vergelijkt met een airco: die koelt intern, maar stuwt alle warmte juist weer naar buiten.” Zij pleitte ervoor om te praten in termen van ‘ecosysteemdiensten’, oftewel wat planten doen en dat is hetzelfde als wat koelapparaten doen.

De deelnemers aan de tafel deden een oproep aan de gemeente om te komen met een langetermijnvisie op groen in de stad. Als voorbeeld noemden ze de herinrichting van de Westzijde, waarin helemaal niets over ecosysteem, groen of duurzaamheid was opgenomen in de plannen. Gerard Slegers reageerde hierop door te zeggen dat het wel praktisch realiseerbaar moet zijn.

Uiteindelijk pleitten de deelnemers voor een duidelijke norm als het gaat om groen en duurzaamheid in projecten. De gemeente zou dit moeten kunnen afdwingen bij projectontwikkelaars.

Een feestje met duidelijke regels

In de afronding van de avond werd nog eens herhaald dat de gemeente op het gebied van duurzaam en groen sommige zaken gewoon moet regelen via verordeningen. Nu is het nog te vrijblijvend en te veel op de korte termijn gericht. Rita Noordzij gaf in dit verband terug: “Aan het begin van de avond stelden we dat we als gemeente alleen kunnen stimuleren en niet opleggen, maar wat ik aan de tafels gehoord heb, is toch de wens om meer dingen op te leggen.”

Gerard Slegers had vooral geconcludeerd dat we beter moeten communiceren over wat er allemaal al is op het gebied van duurzaamheid. Ook hij had duidelijk de wens gehoord om meer druk te zetten op bouwers en bedrijven om duurzamer te worden.

Sanna Munnikendam zei: “Ik heb geleerd dat duurzaamheid een feestje is. Maak er een wedstrijd van en stimuleer elkaar. Tegelijkertijd kan niet iedereen meedoen. We moeten meer doen om mensen te informeren wat er allemaal aan stimuleringsmaatregelen is, waar mensen gebruik van kunnen maken.”

Tot slot deed mevrouw van ‘t Hoofd van Babel nog een oproep om tot aan het klimaatakkoord van Zaanstad is ondertekend een pand in de stad te verduurzamen en in te richten als Zaans Energiehuis, waar mensen informatie over allerlei groene thema’s kunnen halen. Eventueel zelfs met dependances in de wijken.

Hieronder vindt u puntsgewijs de onderwerpen die aan de verschillende tafels zijn besproken.

Klimaatadaptatie

Impact verstedelijking:

  • Er komen heel  veel woningen bij. Hoe gaan we die  combineren met mobiliteit/parkeren, openbare ruimte, groenstroken, riolering, speeltuinen, sport?
  • Voor klimaatadaptatie zijn groen en water nodig voor koeling en waterberging. Om dat voor elkaar te krijgen, moet je vooruit denken.
  • Projectontwikkelaars doen het niet vanzelf. Overheid moet meer sturen (woningen en andere gebouwen), bijvoorbeeld via bestemmingsplannen.
  • Mogelijkheden voor afdwingen zijn beperkt. Aanpassing bouwbesluit nodig. Richting Rijk brengen. Vanuit VNG lobbyen. Zaanstad heeft zelf nauwelijks grond.
  • Klimaatadaptie ook een verantwoordelijkheid van ontwerpers en architecten om hier meer aandacht aan te besteden.
  • Tip: er is een  tool voor maatschappelijke kosten-batenanalyse van groen
  • We gaan steeds meer van horizontaal naar verticaal bouwen. Groene gevels: ook in de binnenstad. Daarmee  maak je een duidelijk  statement. 
  • Aan de verstening van de tuinen zie je dat steeds meer mensen geen groene tuin meer willen. Bij nieuwbouw dus minder privétuin en meer gemeenschappelijk groen . Voorbeelden in andere gemeenten, zoals Culemborg (gezamenlijke tuinen/ onderhoud).

Groen/bomen:

  • Bomen zijn steeds belangrijk als middel tegen hitte-stress. Waarom worden er zoveel bomen gekapt? En op verkeerde momenten gesnoeid?  Soms moeten bomen voor bebouwing of ziekte, gevaar weg. Gemeente heeft een compensatieregeling, maar een grote boom vervang je niet zomaar.
  • De gemeente moet continu bewaken en toetsen. Meer aandacht voor communicatie.
  • Aandacht en zorg voor de bomen is ieders verantwoordelijkheid. Er is een bomenwacht, die toezicht houdt, door bewoners zelf opgezet 
  • Onderhoud: veel verschillen tussen en binnen wijken. Dat zou niet zo moeten zijn.

Mobiliteit/parkeren:

  • Minder parkeren op straat is beter voor de leefbaarheid in de stad.
  • Invoering van meer betaald parkeren roept veel reacties op, maar is onvermijdelijk. Dat zie je ook anders steden. Je zult er iets voor moeten laten.  De gemeente wil bewoners bij deze discussie betrekken.
  • Stimuleren fietsen, bv door aanleg  snelfietsroutes. Gemeente heeft contract met Flick Bike getekend. Vanuit OV kun je direct de fiets pakken.
  • Gemeente werkt in de vervoerregio samen om het openbaar vervoer te verbeteren (elektrische bussen), doortrekken metro  en andere vormen van smart mobility

Bedrijventerreinen:

  • Goed  initiatief van ondernemers in Molletjesveer  om zonnepanelen te plaatsen. Volgende stap kan groenvoorziening met eigen onderhoud zijn.
  • Nauerna: te weinig aandacht voor groen. Alleen rondom het gebied, maar niet op het bedrijventerrein. Gebouwen zijn ook weinig duurzaam. Kan dit via klimaatakkoord voorkomen worden?
  • Met nieuwe bedrijven steeds in gesprek gaan over duurzaamheid. Ze hebben een maatschappelijke verantwoordelijkheid. Tegelijkertijd zijn nieuwe ecosystemen ook gewoon economisch belang.

Klimaatadaptie samen aanpakken:

  • Mensen denken dat de overheid alles regelt. Mensen weten niet dat ze mee kunnen denken.
  • Bewoners ondernemen zelf ook veel om bewustwording te kweken. Operatie  Steenbreek is vanuit bewoners opgezet en door gemeente gefaciliteerd. 900 gezinnen deden mee aan actie met tuincentra. Veel goede reacties. Bewoners gaan bij rioleringswerkzaamheden in gesprek in de wijk (tegel eruit, plant erin).
  • Liever verleiden en belonen dan dwingen en sanctioneren.
  • Informatie over groenadoptie moet beter. Gebruik daarbij ook buurtcentra.
  • Als bewoner weet je niet goed wat er allemaal gebeurt en hoe je moet reageren/acteren bij nieuwe ontwikkelingen, zoals gasloos.  Kenniscentrum nodig, waar  bewoners, vve’s etc. terecht kunnen met hun vragen. Er wordt gewezen op enkele goede informatieve websites: milieucentraal.nl en thuisbaas.nl.
  • De vraagstukken zijn te groot voor de gemeente. Samenwerking  met rijk en provincie nodig.
  • Twijfel of de gemeente (bestuur en ambtenaren) voldoende doordrongen zijn van de urgentie .

Overige opmerkingen:

  • Bij herinrichting Westzijde geen woord over milieu, duurzaamheid of ecosysteem. 
  • Bij rioolverbetering: in planning direct goed doen en groen inpassen..
  • Is de luchtkwaliteit verbeterd? Afname wel ingezet, maar vlakt weer af. Havengebied: grote stankgebieden worden minder vaak gemeten. Specifiek probleem voor Zaanstad.
  • Fijnstofproblematiek vraagt om maatregelen, zoals schonere brandstof en motoren, maar ook om ander gedrag, zoals meer de fiets gebruiken. 

Milieu

Schiphol

  • Zorgen over toenemend aantal vliegbewegingen Schiphol
  • Gemeente Zaanstad uit zich te weinig kritisch over Schiphol in de media
  • We moeten vaker de overlast rond Schiphol aankaarten
  • Voorheen waren er meetpunten geluidsoverlast Schiphol, deze zijn verdwenen
  • Wethouder is lid van de Omgevingsraad Schiphol, er zijn veel tafels waar groei van Schiphol wordt besproken
  • Het economisch belang van Schiphol: werkgelegenheid
  • Aangedragen oplossingen om negatieve effecten van vliegverkeer te verminderen:
  • Zelf niet meer vliegen
  • Belasting verhogen op kerosine
  • Alternatieve vormen van vervoer, bv trein
  • Vervoer over water (bedrijven)
  • Veel vluchten met tussenstops op Schiphol

Luchtkwaliteit

  • Wijken Westerwatering en Zaandam Zuid hebben overlast van benzinedampen en kolengruis
  • Uitlaatgassen van provinciale weg vervuilen enorm
  • Meer groene golven in Zaanstad, verkeer dat beter aansluit
  • Elektrisch vervoer stimuleren: bv elektrische scooters
  • Gemeente Zaanstad heeft zelf elektrische vervoermiddelen
  • De gemeente kan door regelgeving elektrisch vervoer stimuleren
  • De ambitie van de gemeente: streven naar elektrisch varen in 2028 mag best eerder en meer verplichtend. Leg een verbod op varen met een verbrandingsmotor bijvoorbeeld al op aan nieuwe inwoners die nog een boot gaan aanschaffen
  • Er zijn weinig meetpunten voor luchtkwaliteit. Er is twijfel aan de uitkomsten van metingen
  • Er zijn nieuwe technologieën om te meten en om meetgegevens openbaar te maken, bv apps
  • Bewoners kunnen zelf luchtkwaliteit meten en gegevens aanleveren. Zorg dat die data dan ook gebruikt wordt in rapporten. Bedenk dat belastbaarheid van inwoners beperkt is, er wordt al een groot beroep op ze gedaan

Omgevingswet

  • Betrokkenen reageren positief op inbreng leveren aan omgevingsvisie
  • De overheid is er om de keuzes en afwegingen te maken. Dat begrijpen de partners. Zij dragen vanuit hun positie punten en ideeën aan, en snappen dat de overheid hierin soms anders moet beslissen vanwege andere belangen
  • Zorgen om decentralisatie. Ruimte ontstaat om normen toe te passen. Politiek gaat over toepassen van de normen, maar als je als burger daar niet meer over meespreekt dan geef je heel wat uit handen.
  • Zorg de uitkomst van het proces: het sluiten van een compromis, of dat de meest optimale keuze is voor een gebied. In welke fase worden zaken al vastgelegd en wanneer/waar wordt je geconfronteerd met gevolgen.

Rondje suggesties voor college

  • Sneller terugkoppelen wat opbrengst is van een bijeenkomst of klankbordgroep en wat ermee gebeurt. Communicatie is de sleutel.
  • Suggestie: 150 dagen Zaanpeiling: input gesprekken omzetten in vragen voor Zaanpeiling
  • Groen veenweidegebied CO2 reductie: onderbemaling vindt nog plaats. Zaanstad moet voorop lopen. Omhoog brengen van water in de polders is een goede oplossing voor het probleem in het veenweidegebied.



Energietransitie en circulaire economie

Communicatie

  • Communiceer vanuit de gemeente anders over duurzaamheid; verzamel successen van bedrijven en inwoners die al veel doen en wees er trots op.
  • Duurzaamheid is “een feest”:  maak het aantrekkelijk en focus op mensen die willen en kunnen meedoen. Maar vergeet ook niet de mensen die graag aan het “feest” willen deelnemen, maar niet kunnen. Als voorbeeld werden de naoorlogse woningen in Zaanstad genoemd met slechte funderingen en lage energiewaarde in combinatie met financiële onmogelijkheden van de eigenaren.
  • Er is ook een duidelijke behoefte aan meer en beteren informatie over duurzaamheid. Wat kan ik als inwoner doen? Moet ik mijn woning isoleren? Hoe doe ik dat? Moet ik een warmtepomp aanschaffen of zonnepanelen kopen of misschien deze huren? Komt in mijn wijk straks een warmtenet? Er is behoefte aan een onafhankelijk en deskundig advies.
  • Waar is jeugd? Wat kunnen wij samen doen om meer jeugd te betrokken? Duurzaamheid voor ze aantrekkelijker maken?

Opgave en rol overheid

  • Er is behoefte aan een duidelijke kader stellende rol van de overheid.. Daar past bij om selectief te zijn bij het aantrekken van nieuwe bedrijven; alleen nog duurzame bedrijven.
  • Ontwikkel circulaire hotspots: fysieke plekken binnen de gemeente waar deze type bedrijven kunnen investeren in innovatie en groei. De gebiedsontwikkeling werd ook genoemd als een belangrijk instrument om de duurzaamheidsambities fysiek in de stad plek te geven.
  • Samenwerken alleen met ontwikkelaars die de duurzaamheid ook belangrijk vinden en uitdragen.
  • Er is besef over de enorme omvang van de duurzaamheidsopgave. Tegelijkertijd is geconstateerd dat je je hierin niet moet verliezen. Begin met kleine dingen, waar wij direct invloed op hebben, zoek elkaar op, leer van elkaar en doe veel samen.

Enkele concrete suggesties:

  • Noem het warmtetransitieplan anders zodat ook ‘gewone’ inwoners het begrijpen.
  • Onafhankelijke coaches die niet een bedrijfsbelang vertegenwoordigen.
Ga naar Zaanstad.nl